२०२६ परीक्षा चक्रासाठी अद्ययावत माहिती. या मार्गदर्शनात MSCE पुणेतर्फे घेतल्या जाणाऱ्या चारही शिष्यवृत्ती परीक्षांचा समावेश आहे — मराठी, इंग्रजी, हिंदी व उर्दू माध्यमांत उपलब्ध.
महाराष्ट्र राज्य शिष्यवृत्ती परीक्षा म्हणजे काय?
महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद (MSCE), पुणे, प्राथमिक व माध्यमिक शाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी चार वार्षिक शिष्यवृत्ती परीक्षा घेते:
- PSE — प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (Primary Scholarship Examination) — इयत्ता ४ च्या विद्यार्थ्यांसाठी. (पारंपरिक)
- PUP — पूर्व उच्च प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (Pre Upper Primary Scholarship) — इयत्ता ५ च्या विद्यार्थ्यांसाठी. (२०१६ पासून नवीन)
- UPS — उच्च प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (Upper Primary Scholarship) — इयत्ता ७ च्या विद्यार्थ्यांसाठी. (पारंपरिक)
- PSS — पूर्व माध्यमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (Pre Secondary Scholarship) — इयत्ता ८ च्या विद्यार्थ्यांसाठी. (२०१६ पासून नवीन)
रोख शिष्यवृत्तीबरोबरच, या परीक्षा उत्तीर्ण झाल्याने विद्यार्थ्यांना लहान वयातच ओळख व आत्मविश्वास मिळतो — अनेक टॉप विद्यार्थी पुढे NMMS, NTSE आणि प्रवेश परीक्षांमध्ये यशस्वी होतात.
सर्व ४ शिष्यवृत्ती परीक्षा — त्वरित तुलना
| परीक्षा कोड | पूर्ण नाव | इयत्ता | EkXam वर सराव पेपर |
|---|---|---|---|
| PSE | प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा | इयत्ता ४ | ५ पेपर (इंग्रजी माध्यम) |
| PUP | पूर्व उच्च प्राथमिक शिष्यवृत्ती | इयत्ता ५ नवीन | २ पूर्ण पेपर (मराठी + इंग्रजी, प्रत्येकी १०० प्रश्न) |
| UPS | उच्च प्राथमिक शिष्यवृत्ती | इयत्ता ७ | ५ पेपर (मराठी माध्यम) |
| PSS | पूर्व माध्यमिक शिष्यवृत्ती | इयत्ता ८ नवीन | २ पूर्ण पेपर (मराठी + इंग्रजी, प्रत्येकी १०० प्रश्न) |
🏆 १४ मोफत सराव पेपर उपलब्ध!
चारही शिष्यवृत्ती परीक्षांसाठी मोफत सराव करा — प्रत्येक प्रश्नाचे विस्तृत स्पष्टीकरण मराठी व इंग्रजीत. इयत्ता ५ व ८ चे पेपर सर्व विषय एकत्रित करणारे १०० प्रश्नांचे व्यापक मॉक टेस्ट आहेत.
📝 मोफत नोंदणी करा आणि सराव सुरू कराPSE (इयत्ता ४) व UPS (इयत्ता ७) — पारंपरिक परीक्षा
परीक्षेचे स्वरूप — PSE (इयत्ता ४) व UPS (इयत्ता ७)
| बाब | तपशील |
|---|---|
| पेपर संख्या | २ (पेपर १ व पेपर २) |
| पेपर १ | भाषा (५०) + गणित (१००) = १५० गुण, ९० मिनिटे |
| पेपर २ | भाषा (५०) + बुद्धिमत्ता (१००) = १५० गुण, ९० मिनिटे |
| एकूण गुण | ३०० (दोन पेपर मिळून) |
| माध्यमे | मराठी, इंग्रजी, हिंदी, उर्दू |
| नकारात्मक गुण | OMR आधारित – नकारात्मक गुण नाहीत |
PSE (इयत्ता ४) — अभ्यासक्रम
पहिली भाषा: शुद्धलेखन, समानार्थी, विरुद्धार्थी, वाक्य रचना, वाचन आकलन. गणित: संख्या, बेरीज-वजाबाकी-गुणा-भाग, अपूर्णांक, दशांश, टक्केवारी, मापन, भूमिती (क्षेत्रफळ, परिघ). तिसरी भाषा: मूलभूत इंग्रजी. बुद्धिमत्ता: मालिका, वर्गीकरण, नातेसंबंध, दिशा.
UPS (इयत्ता ७) — अभ्यासक्रम
पहिली भाषा: प्रगत व्याकरण, समास, वाक्यप्रचार, म्हणी, गद्य-पद्य आकलन. गणित: प्रगत अंकगणित, बीजगणित (साधे), भूमिती, सांख्यिकी. तिसरी भाषा: प्रगत इंग्रजी व्याकरण. बुद्धिमत्ता: तर्कशक्ती, संख्या मालिका, संकेत भाषा, न्यायवाक्य.
PUP (इयत्ता ५) व PSS (इयत्ता ८) — नवीन पॅटर्न परीक्षा
महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेने २०१६ पासून शिष्यवृत्ती परीक्षा इयत्ता ५ व इयत्ता ८ पर्यंत विस्तारित केली आहे. हे PSE (इयत्ता ४) व UPS (इयत्ता ७) पेक्षा वेगळे आहे. दोन्ही नवीन परीक्षा वयानुसार कठीण पातळीसह समान पॅटर्न पाळतात.
PUP — इयत्ता ५ शिष्यवृत्ती
- पात्रता: महाराष्ट्र राज्य मंडळ मान्यताप्राप्त शाळेतील इयत्ता ५ चे सर्व विद्यार्थी.
- एकूण गुण: ३०० (२ पेपर × १५० गुण)
- कालावधी: प्रत्येक पेपर ९० मिनिटे
- पेपर १: प्रथम भाषा (२५ प्रश्न, ५० गुण) + गणित (५० प्रश्न, १०० गुण)
- पेपर २: तृतीय भाषा (२५ प्रश्न, ५० गुण) + बुद्धिमत्ता चाचणी (५० प्रश्न, १०० गुण)
- माध्यमे: मराठी, इंग्रजी, हिंदी, उर्दू
PSS — इयत्ता ८ शिष्यवृत्ती
- पात्रता: महाराष्ट्र राज्य मंडळ मान्यताप्राप्त शाळेतील इयत्ता ८ चे सर्व विद्यार्थी.
- एकूण गुण: ३०० (२ पेपर × १५० गुण)
- कालावधी: प्रत्येक पेपर ९० मिनिटे
- पेपर १: प्रगत प्रथम भाषा (२५ प्रश्न, ५० गुण) + प्रगत गणित (५० प्रश्न, १०० गुण)
- पेपर २: तृतीय भाषा (२५ प्रश्न, ५० गुण) + प्रगत बुद्धिमत्ता (५० प्रश्न, १०० गुण)
- माध्यमे: मराठी, इंग्रजी, हिंदी, उर्दू
- विशेष: प्रत्येक पेपरमध्ये कमाल २०% प्रश्नांची दोन उत्तरे अचूक असू शकतात — दोन्ही नोंदविणे अनिवार्य
प्रश्नांची कठीणपणा पातळी (सर्व ४ परीक्षांसाठी)
- सोपे प्रश्न: ३०%
- मध्यम प्रश्न: ४०%
- कठीण प्रश्न: ३०%
पात्रता
- महाराष्ट्र राज्य मंडळ / अन्य मान्यताप्राप्त शाळेत इयत्ता ४, ५, ७ किंवा ८ मध्ये शिकत असणे
- शाळेच्या मुख्याध्यापकांमार्फत अर्ज भरणे
- वयोमर्यादा नाही — इयत्ता हा एकमात्र निकष
महत्त्वाच्या तारखा (साधारण)
- अधिसूचना व अर्ज: सप्टेंबर – ऑक्टोबर
- अर्ज शुल्क भरणा: ऑक्टोबर – नोव्हेंबर
- प्रवेशपत्र: जानेवारी
- परीक्षा: फेब्रुवारी (साधारणपणे)
- निकाल: मे – जून
- शिष्यवृत्ती वितरण: जुलै – ऑगस्ट
तयारीची रणनीती
टप्पा १ — पाया (३-४ महिने)
- राज्य मंडळ पाठ्यपुस्तके अभ्यासा (Balbharati)
- पाठ्यपुस्तकातील प्रत्येक प्रश्न, उदाहरण, स्वाध्याय सोडवा
- मूलभूत गणित पक्के करा (सर्व सूत्रे लक्षात ठेवा)
टप्पा २ — प्रगत सराव (२-३ महिने)
- गेल्या ५ वर्षांचे शिष्यवृत्ती जुने पेपर सोडवा
- Navneet / Nirali Prakashan चे मार्गदर्शन पुस्तके वापरा
- दररोज १ तास बुद्धिमत्ता चाचणीचा सराव
टप्पा ३ — मॉक टेस्ट (शेवटचा महिना)
- दर आठवड्याला २ पूर्ण मॉक टेस्ट सोडवा
- वेळेच्या मर्यादेत सराव — प्रत्येक प्रश्नाला २ मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ देऊ नका
- चुका विश्लेषण करून कमकुवत विषय पुन्हा उजाळा
शिफारस केलेली पुस्तके व स्रोत
- पाठ्यपुस्तक: Balbharati (महाराष्ट्र राज्य मंडळ) — इयत्ता ४, ५, ७, ८
- व्याकरण: Navneet Marathi Vyakaran (सर्व इयत्तांसाठी)
- गणित: Nirali Prakashan शिष्यवृत्ती गणित मार्गदर्शन
- बुद्धिमत्ता: बुद्धिमत्ता चाचणी विशेष पुस्तके (K-सागर / MEP)
- जुने पेपर: मागील १० वर्षांचे शिष्यवृत्ती प्रश्नपत्रिका (MSCE पुणे वेबसाइट)
- मोफत ऑनलाइन: EkXam.com वर १४ मोफत सराव पेपर विस्तृत स्पष्टीकरणासह
नमुना प्रश्न
B) स्त्रीलिंगी
C) नपुंसकलिंगी
D) अनिश्चित
B) २/४
C) ३/४
D) १/६
B) १०
C) १२
D) १५
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
🚀 EkXam.com वर सराव करा!
चारही शिष्यवृत्ती परीक्षांसाठी १४ मोफत सराव पेपर — प्रत्येक प्रश्नाचे विस्तृत उत्तर स्पष्टीकरण मराठी व इंग्रजीत.
📝 मोफत नोंदणी करा आणि सुरू करानोट: तारखा, शिष्यवृत्ती रक्कम व नियम MSCE पुणेच्या अधिसूचनेनुसार बदलतात. नवीनतम माहितीसाठी अधिकृत वेबसाइट पहा: mscepune.in.